Ennyonyi ya China ey’okubbira mu mazzi ey’emirundi ebiri etuuka ku kusooka emirundi mingi mu mazzi amawanvu aga Arctic
Mu lugendo lwa China olwa ssaayansi olw’omulundi ogwa 15 mu Arctic, Jiaolong yasooka kubbira mu kitundu kya Arctic ice.

Okugatta ku ekyo, ekikwekweto ekisoose mu nsi yonna eky’okukolagana wansi w’amazzi wakati w’amaato aganywera wansi w’amazzi agalimu abantu n’agataliiko bantu mu bitundu by’enjuba kiwedde.

Okubbira mu nnyanja ku bbalaafu okumenya likodi: Olugendo lwa China olwa ssaayansi mu Arctic olw’okubbira mu mazzi emirundi ebiri lutuuse ku bisooka mu nsi yonna emirundi mingi
Mu September wa 2025, ttiimu ya China ey’omulundi ogwa 15 eya ssaayansi mu nnyanja Arctic yakomawo n’ebitiibwa. Mu lugendo luno, mmotoka ya "Jiaolong" eyalimu abantu eddukanyizibwa okuva ewala (ROV) yakola "omugatte ogw'okubbira mu mazzi emirundi ebiri" era n'etuuka ku kumenyawo kwa ssaayansi okusooka mu nsi yonna okuwera mu nnyanja ya bbalaafu eya Arctic, ekiraga okuyingira mu butongole kwa tekinologiya wa China ow'okunoonyereza ku nnyanja ennene-mu mulembe omupya ogwa "emirimu gyonna egy'oku nnyanja".
Ekisinga okwewuunyisa ekituukiddwaako mu lugendo luno olwa ssaayansi, kwe kusooka mu nsi yonna okukolagana wansi w’amazzi wakati w’amaato aganywera mu mazzi agalimu abantu n’agataliiko bantu mu bitundu by’enjuba. Nga August 14-15, "Jiaolong" ne ROV zamaliriza okubuuka okukulu kubiri mu mazzi aga latitude waggulu waggulu wa diguli 75 N mu nnyanja Arctic: okubuuka okwasooka okw'enkolagana kwakakasa okuteekawo ekifo ekituufu wansi w'amazzi n'empuliziganya y'amaloboozi tekinologiya mu bitundu by'enjuba, era ne kuvvuunuka ebizibu by'obutabeera mu ntebenkevu bwa siginiini ebiva ku kuyingirira kwa ice etengejja, obutafaanagana bwa geomagnetic, n'ebirala; Mu kikwekweto ekyokubiri eky'awamu, ROV yakwata enkola yonna ey'okutwala sampuli ku mmeeri y'omu bwengula "Jiaolong". Emmeeri eno eya "Jiaolong" yakwasizza ROV sampuli z'amayinja n'obubonero obulaga emirimu, era ennyonyi zino ebbiri ezibbira mu mazzi nazo zaawandiika ebikwata ku bifaananyi buli emu, ne zituuka ku kugatta okw'amaanyi okwa "obuyiiya bw'omuntu n'obutuufu bw'ekyuma". Enkola eno ey’okukolagana ejjuza ekituli ky’obusobozi obutamala obw’okutwala sampuli ku mutendera omunene- ogw’amaato aganywera mu mazzi agalimu abantu, erongoosa obulungi bw’emirimu n’ebitundu ebisukka mu 40%, era n’eteekawo enkola empya ey’okunoonyereza okw’awamu mu nnyanja ennene mu biseera eby’omu maaso.
Emmeeri y'omu bwengula Jiaolong era yatuuka ku kubuuka ku bbalaafu mu Arctic okusooka ng'ekozesa emmeeri y'Abachina eriko abantu, n'egaziya obusobozi bwa China obw'okubuuka mu mazzi mu buziba-nyanja okuva ku "buziba bw'ennyanja obujjuvu" okutuuka ku "ekitundu ky'ennyanja ekijjuvu". Okusobola okugumira embeera ezisukkiridde nga -bbugumu erya wansi erya diguli 30 ne ice omunene atengejja mu bitundu by'enjuba, ttiimu y'abanoonyereza ekoze okulongoosa "Ice Armor" ku mmeeri y'omu bwengula "Jiaolong": enkola y'amazzi ne bbaatule ya lithium biyise mu bikumi n'ebikumi by'okugezesebwa okw'ebbugumu erya wansi-okukakasa nti bikola bulungi ku diguli -20 ; Waggulu wateekebwawo rada ya multi beam okuzuula ensaasaanya ya ice etengejja mu kiseera ekituufu, era ekyuma eky’okubiri ekitikka ne kyongerwako okufuga obulungi sipiidi etengejja; Oluvannyuma lw’okulongoosa enkola y’okutambulira ku nnyanja, obutuufu bw’okuteeka ebifo butuuse ku ddaala lya mita emu, ekigonjoola ekizibu ky’okukyama kw’okutambulira ku nnyanja okuva ku butabeera bulungi bwa magineeti mu Arctic. Omugoba w'ennyanja ennene Fu Wentao yalaze nti okusoomoozebwa okusinga obunene eri okubuuka mu nnyanja ennene mu Arctic kwe "nkyukakyuka ez'amaanyi ku ngulu wa ice". Ttiimu y'abanoonyereza ba ssaayansi mu ngeri ey'obuyiiya yakwata enkola ya "submersible finding ship" mode, erongoosa obulungi bw'okuddamu okukola ebitundu ebisoba mu 30% nga bayita mu kussa ebikondo ebingi ne kkamera nga bakolagana, okwewala akabi k'okuddamu okukola akava ku kuwuguka kwa ice okutengejja.
Mu kitundu ky'okuzuula kwa ssaayansi, omugatte gw'ebibiri ebinywera mu mazzi gutaddewo "likodi ezisooka" eziwera. Okuyita mu tekinologiya wa AI assisted biometric, ttiimu ya ssaayansi ezudde omulundi ogusoose enjawulo ennene mu kifo mu kusaasaana kw’ebiramu ebiri wansi mu nnyanja ennene mu Arctic. Mu mbeera ez'enjawulo ez'eby'ettaka, obungi bw'ebiramu ng'emikira gy'omusota gw'omu nnyanja n'obuziba bw'ennyanja busobola okwawukana emirundi 10, era okutwalira awamu bwoleka engeri ez'enjawulo eza "abantu abatono n'enjawulo ey'amaanyi". Tewali bibinja birala bya bulijjo ebya deep-sea coral ne sea cucumber ebizuuliddwa. Kkamera eno eya high-definition camera eyasitulibwa ROV era yakwata ebisigalira by’ensulo ennyogovu ebiteeberezebwa okuba eby’obubonero bwa pockmarks, enjazi za carbonate, n’ebintu ebinene-ebifo eby’ebisusunku ebinene-, n’ewa obujulizi obukulu mu kunoonyereza ku ntambula ya methane mu byafaayo by’eby’ettaka mu Arctic. Okugatta ku ekyo, okukung’aanya okukwatagana kwa sampuli z’amazzi g’ennyanja n’ensenke okukolebwa ekyuma ekinywera mu mazzi eky’emirundi ebiri kujjuza ebituli ebingi eby’obutonde mu kitundu kya latitude enkulu eky’ennyanja Arctic, ne kiwa ebikwata ku kuteebereza enkyukakyuka za ice w’ennyanja.
Olugendo luno olwa ssaayansi era lwayiiya engeri y'okukolamu "okukolagana kw'emmeeri bbiri n'okuyunga ebyuma ebingi". Ennyonyi emenya ice "Xuelong 2" egguddewo ekifo ekikola, ate "Deep Sea 1" ekola okwetegereza okukwatagana n'ebyuma bibiri ebinywera mu mazzi, era ebyuma ebiteekeddwa mu bbalaafu ebitaliimu bantu bituuka ku kulondoola obudde bwonna-essaawa 24-. Enkola yonna esobola okufuna seti za polar environmental data akawumbi kamu n’obukadde 800 buli mwaka, era ssente z’amasannyalaze buli kilowatt ssaawa zifugibwa ku mutendera ogusinga mu nsi yonna. Ebintu bino ebimenyese tebikoma ku kulaga China kwesigama n'okwelongoosa mu tekinologiya w'ennyanja enzito-, naye era biwa "eky'okugonjoola eky'Abachina" ekikola obulungi era eky'ebbeeyi entono mu kunoonyereza kwa ssaayansi w'ensi yonna ku njuba.




